Noordermarkt, foto Jacob Olie 1896
Afbeelding

Het enige wat je weggooit is de verpakking

Inmiddels verpakt de bakker zijn brood in een zak met alleen het logo, maar lange tijd had de broodzak van boulangerie traditionelle Le Perron in Amsterdam het uiterlijk van een krant. Het gaat natuurlijk om de inhoud, het enige wat je weggooit is de verpakking (King Corn, 1969), maar De Balk vindt het interessant om te zien wat er in de krant staat.

Broodzak Le Perron, editie 2019
Broodzak Le Perron, editie 2019

De prominente foto op de krant was vrij eenvoudig te vinden, ook al omdat er nog net linksboven een straatnaambordje met ‘Westerstraat’ te zien is. Het is een deel van een foto van Jacob Olie, genomen op 30 oktober 1896, op de hoek Westerstraat/Noordermarkt. Deze foto behoort inmiddels tot het publiek domein en was dus vrij te gebruiken. Dat scheelt weer in de kosten! Op die hoek zit nu Winkel 43, bekend van de appeltaart en de lange rij voor de deur op zaterdag (tijdens de Boerenmarkt). Tegenwoordig ziet het er weinig anders uit (zie Street View, Jacob Olie had een wat lager standpunt ingenomen – op zijn foto lijkt de Noorderkerk daardoor wat dichterbij).

Westerstraat-Noordermarkt in Google Street View
Locatie in Street View

De krant bestaat uit steeds dezelfde drie artikelen met als titel ‘De geschiedenis van het brood’, ‘Wie heeft het brood uitgevonden?’ en ‘Geen koningen, veldheren, maar boeren en bakkers’ die over elkaar heen zijn gelegd, zodat ze nergens volledig te lezen zijn. De foto’s zijn ruw over de tekst geplakt. Zelfs de hoofdfoto ligt aan de onderkant over een regel tekst, die hierdoor een soort rafelrandje vormt. Welke barbaar heeft dit bedacht? Je plaatst tekst, maar die is niet te lezen.

Er is rood als steunkleur gebruikt voor een soort lakzegel waarin de tekst ‘naturelle et artisinale de qualité’ staat in kapitalen – dat zal op het brood slaan – vrij vertaald: ‘van natuurlijke en ambachtelijke kwaliteit’. Aan de onderkant van de zak zit nog een aardig balkje met een paar merkjes van de fabrikant van de broodzak, Compy Packaging uit België (‘Wellicht de meest milieuvriendelijke verpakking op de planeet’). Kennelijk kan de krantzak zo op de composthoop. Ongelezen.

Compy balkje
Compy balkje
Lichtmast-afgekeurd
Afbeelding

Paalkeuring repercussieloos

Het lijkt in eerste instantie dat een overijverige ambtenaar een project heeft opgestart dat op een zeker moment is gestrand. Op bepaalde lichtmasten prijkt een blauwe sticker uit 2017, ten teken dat de paal is goedgekeurd. Het betreft echter maar een deel van het woud aan masten dat de stad telt. Dan wordt echter, voor het eerst, een lantaarnpaal met een rode sticker aangetroffen: afgekeurd! Toch staat de paal er na vijf jaar nog, dus kennelijk heeft het negatieve oordeel van ‘Rei-Lux’ (Koning Licht) niet direct gevolgen.

Lichtmast-goedgekeurd
Voorbeeld van een goedgekeurde lichtmast

Het is de firma Normec Rei-Lux die in opdracht van overheden dergelijke keuringen uitvoert. Het uitbesteden van het controleren van het straatmeubilair zou tot een besparing leiden, aldus het bedrijf.

“Hoe weet u of uw masten, verkeersregelinstallaties, muurankers en andere objecten nog steeds veilig zijn? Is de stabiliteit van de objecten voldoende gewaarborgd? Voor het antwoord op deze vragen schakelt u Normec Rei-Lux in.”

Het lijkt De Balk verstandig om de fiets niet vast te maken aan de afgekeurde paal.

Friteszak
Afbeelding

Ontwerp ontleed: de friteszak

Op veel terrassen in Nederland wordt frites (of heeft u liever friet?) geserveerd in een bedrukte puntzak, die in een gekrulde rvs-houder wordt geplaatst. Een upgrade van de doorsnee patatervaring. Want waarom zou je je handen branden aan zo’n zak wanneer het ook handsfree in roestvrij staal kan? De zak kent een opdruk van oude kranten en is bewust grijs gedrukt om krantenpapier te imiteren.

De krant is misschien een verwijzing naar fish & chips, die een paar decennia geleden in het Verenigd Koninkrijk nog in oude kranten werden verpakt. In Nederland kennen we doorgaans alleen witte (soms met een extra binnenzak) of rood-wit geblokte puntzakken. Laten we deze zak eens platslaan en wat beter bekijken. Welke kranten zijn gebruikt voor dit ontwerp?

Friteszak gescand
Friteszak gescand

Van het oorspronkelijke artikel uit Le Monde (1995) over onderwijs op afstand heeft men het logo van de krant vervangen door het woord ‘Frites’, gezet in een iets opgerekte versie van het font Catull. Het puntje op de i in dit font is een ruit. Op de zak is een versierde beginkapitaal met de letter ‘L’ losjes over de oorspronkelijke tekst geplakt (die doet er immers niet echt toe, maar waarom zou voor dit artikel zijn gekozen?).

De andere Franse krant die wordt getoond is Le National (1833), een afbeelding uit de collectie van Shutterstock (nr. 41720152). Verder staan er twee Amerikaanse advertentiepagina’s (‘Classifieds’) op, die mogelijk uit de Los Angeles Times of de San Francisco Chronicle komen, gezien de vermelding van ‘Palo Alto’ in de tekst. Een Nederlandse of Belgische krant is niet van de partij. Te ordinair.

Letterpuzzel op Rebuspoort
Afbeelding

Lettercode puzzelspreuk

Kennelijk had men er anno 1625 alle vertrouwen in dat de betekenis van deze letterpuzzel wel duidelijk zou blijven uit de context van het bijgeleverde beeldmateriaal. Maar dat is toch vooral te danken aan het tegenwoordige museum dat ons de code op een presenteerblaadje aanreikt, door een bordje op de rebuspoort te plaatsen. Hierbij is van belang te bedenken dat tweelettergrepige woorden zijn afgekort met twee letters en dat de V en de U nog uitwisselbaar waren in die tijd (zie ook het bericht U/V). Waarom er ook streepjes aan het begin en eind zijn geplaatst is niet bekend, wellicht om esthetische redenen.

Het beeld bovenin laat zien: een krijgsman (links) staat tot zijn enkels in het onkruid, terwijl de vrouw naast hem op stevige grond staat met anker en valk. Dat wil zeggen dat de vrouw standvastig is en het haar goed gaat, maar dat de man zijn tijd verdoet met zinloze gevechten en intussen zijn land verwaarloost. De leeuw boven op de poort houdt een gouden bol vast die staat voor welvaart, net als de twee rijk gevulde ‘hoorns des overvloeds’. Maar de spreuk staat verder nergens op de poort, of het zou in een verborgen hoekje moeten zijn (aan de binnenkant bijvoorbeeld). Die luidt:

Die benijd een ander sijn profijt die quelt zijn vlees en verslijt sijn tijd.

Klok zonder wijzers Noorderkerk Hoorn
Afbeelding

Wijzerloos de klok rond

De klok van de Noorderkerk in Hoorn moet het al enige tijd zonder wijzers stellen en het is niet de verwachting dat die op korte termijn weer terugkeren. De laat-middeleeuwse kerk is namelijk inmiddels een evenementenlocatie geworden en daar speelt tijd een rol, maar niet als het geld kost. Wellicht ontbreekt ook het uurwerk. Zonder wijzers kan de klok in elk geval niet voor of achter lopen. Een foto op Wikipedia uit 2010 toont ze nog.

Op de wijzerplaat zien we de 4 aangeduid met vier streepjes en niet met IV. Dat is bij veel kerkklokken het geval. De Balk kreeg een online artikel doogestuurd met de kop “Mysterie opgelost: dit is waarom het cijfer 4 op kerkklokken verkeerd is geschreven”. Het is maar wat je opgelost noemt, want er worden vier mogelijke verklaringen voor het ‘mysterie’ gegeven, waaronder een paar twijfelachtige.

Het is ook altijd een beetje oppassen geblazen wanneer iets als verkeerd bestempeld wordt. Zo verkeerd kon je het niet doen in het verleden. De oude Romeinen hadden namelijk weinig regels voor de notatie van cijfers, veel daarvan zijn later pas bedacht. De combinatie IV voor 4 werd vermeden en in plaats daarvan werd IIII gebruikt. Volgens sommigen was dit omdat IV de beginletters van de Romeinse oppergod Jupiter (IVPITER) vormen. Zoals meer dingen uit de oudheid is dit gebruik voortgezet (tot enkele eeuwen geleden) op monumenten en klokken.

Mycena op brug
Afbeelding

Brugflora bundelmycena?

De bruggen in de stad zijn grofweg te verdelen in die met ijzeren leuningen en met een houten opbouw, dat zijn de loop- en fietsbruggen. Het gebruikte hout voor dat laatste type zou heel goed eikenhout kunnen zijn, want dat zou kunnen verklaren waarom bij dit exemplaar er op een dag deze paddenstoelen tevoorschijn kwamen. Nu is het determineren van paddenstoelen (met name deze soort) een lastig karwei, maar De Balk vermoedt hier te maken te hebben met de bundelmycena (Mycena arcangeliana) en die groeit met name op eikenhout. De wind zal de sporen hebben aangevoerd die de opening tussen twee brugdelen vonden. Als de omstandigheden goed zijn komen ze tevoorschijn. Het duurt niet lang voordat ze weer verdwenen zijn, dan blijft er niet veel van over.

Overblijfsel na een week
Overblijfsel na een week
Enkhuizer bezoegservice