Noordermarkt, foto Jacob Olie 1896
Afbeelding

Het enige wat je weggooit is de verpakking

Inmiddels verpakt de bakker zijn brood in een zak met alleen het logo, maar lange tijd had de broodzak van boulangerie traditionelle Le Perron in Amsterdam het uiterlijk van een krant. Het gaat natuurlijk om de inhoud, het enige wat je weggooit is de verpakking (King Corn, 1969), maar De Balk vindt het interessant om te zien wat er in de krant staat.

Broodzak Le Perron, editie 2019
Broodzak Le Perron, editie 2019

De prominente foto op de krant was vrij eenvoudig te vinden, ook al omdat er nog net linksboven een straatnaambordje met ‘Westerstraat’ te zien is. Het is een deel van een foto van Jacob Olie, genomen op 30 oktober 1896, op de hoek Westerstraat/Noordermarkt. Deze foto behoort inmiddels tot het publiek domein en was dus vrij te gebruiken. Dat scheelt weer in de kosten! Op die hoek zit nu Winkel 43, bekend van de appeltaart en de lange rij voor de deur op zaterdag (tijdens de Boerenmarkt). Tegenwoordig ziet het er weinig anders uit (zie Street View, Jacob Olie had een wat lager standpunt ingenomen – op zijn foto lijkt de Noorderkerk daardoor wat dichterbij).

Westerstraat-Noordermarkt in Google Street View
Locatie in Street View

De krant bestaat uit steeds dezelfde drie artikelen met als titel ‘De geschiedenis van het brood’, ‘Wie heeft het brood uitgevonden?’ en ‘Geen koningen, veldheren, maar boeren en bakkers’ die over elkaar heen zijn gelegd, zodat ze nergens volledig te lezen zijn. De foto’s zijn ruw over de tekst geplakt. Zelfs de hoofdfoto ligt aan de onderkant over een regel tekst, die hierdoor een soort rafelrandje vormt. Welke barbaar heeft dit bedacht? Je plaatst tekst, maar die is niet te lezen.

Er is rood als steunkleur gebruikt voor een soort lakzegel waarin de tekst ‘naturelle et artisinale de qualité’ staat in kapitalen – dat zal op het brood slaan – vrij vertaald: ‘van natuurlijke en ambachtelijke kwaliteit’. Aan de onderkant van de zak zit nog een aardig balkje met een paar merkjes van de fabrikant van de broodzak, Compy Packaging uit België (‘Wellicht de meest milieuvriendelijke verpakking op de planeet’). Kennelijk kan de krantzak zo op de composthoop. Ongelezen.

Compy balkje
Compy balkje
Friteszak
Afbeelding

Ontwerp ontleed: de friteszak

Op veel terrassen in Nederland wordt frites (of heeft u liever friet?) geserveerd in een bedrukte puntzak, die in een gekrulde rvs-houder wordt geplaatst. Een upgrade van de doorsnee patatervaring. Want waarom zou je je handen branden aan zo’n zak wanneer het ook handsfree in roestvrij staal kan? De zak kent een opdruk van oude kranten en is bewust grijs gedrukt om krantenpapier te imiteren.

De krant is misschien een verwijzing naar fish & chips, die een paar decennia geleden in het Verenigd Koninkrijk nog in oude kranten werden verpakt. In Nederland kennen we doorgaans alleen witte (soms met een extra binnenzak) of rood-wit geblokte puntzakken. Laten we deze zak eens platslaan en wat beter bekijken. Welke kranten zijn gebruikt voor dit ontwerp?

Friteszak gescand
Friteszak gescand

Van het oorspronkelijke artikel uit Le Monde (1995) over onderwijs op afstand heeft men het logo van de krant vervangen door het woord ‘Frites’, gezet in een iets opgerekte versie van het font Catull. Het puntje op de i in dit font is een ruit. Op de zak is een versierde beginkapitaal met de letter ‘L’ losjes over de oorspronkelijke tekst geplakt (die doet er immers niet echt toe, maar waarom zou voor dit artikel zijn gekozen?).

De andere Franse krant die wordt getoond is Le National (1833), een afbeelding uit de collectie van Shutterstock (nr. 41720152). Verder staan er twee Amerikaanse advertentiepagina’s (‘Classifieds’) op, die mogelijk uit de Los Angeles Times of de San Francisco Chronicle komen, gezien de vermelding van ‘Palo Alto’ in de tekst. Een Nederlandse of Belgische krant is niet van de partij. Te ordinair.

Enkhuizer bezoegservice
Achterkant verkeersbord met honingraatvorm
Afbeelding

Ten einde raad gerasterd

Dat zelfs de achterkant van een verkeersbord opmerkelijk kan zijn bewijst dit exemplaar, met een 3D-honingraatpatroon. De bedoeling zal zijn dat het bord hierdoor versterkt wordt. Over de honingraten lopen verbindingen met aan het uiteinde oogjes, die waren wellicht nodig om de vorm uit een mal te krijgen, want een bepaalde functie lijken ze verder niet te hebben.

Einde fietsstraat

Bord einde fietsstraat
Bord einde fietsstraat

Het maken van verkeersborden wordt niet altijd op dezelfde manier gedaan. Borden die het einde van iets markeren, bijvoorbeeld einde maximumsnelheid, zijn doorgaans zwart-wit versies van het origineel. Niet altijd, want einde voorrangsweg is dan weer gewoon in kleur. Over de grijze versie van de afbeelding loopt een diagonale balk bestaande uit drie lijnen van rechtsboven naar linksonder. Kijk maar op verkeersborden.nl.

Om de zwart-wit versies te maken wordt de afbeelding inclusief de tekst gerasterd. Hierdoor ogen de letters van bovenstaand bord merkwaardig, wat komt door het te grove raster dat is gebruikt. Het lijkt daardoor of de letters zijn gezet uit het Ecofont lettertype. Soms kom je in één straat dezelfde borden van andere makelij tegen, vergelijk onderstaande versies met een grof en een fijn raster.

Bordje C en A
Amstel bier reclame op muur
Afbeelding

Moirépatroon door krantenraster

Een reclame voor Amstel Bier op het pand van de ‘Flora Bar’ doet ouderwets aan, maar het materiaal van het bord is een moderne pvc-plaat. Wat is daar aan de hand? De foto lijkt aan geelzucht te lijden en is duidelijk uit een oude krant vrijstaand gemaakt (want heeft het 25% krantenraster). Voor de print is de afbeelding opnieuw gerasterd, daardoor ontstaat een moirépatroon (op sommige beeldschermen beter zichtbaar dan andere). Het logo staat er twee keer op, vlak naast elkaar, dat zou het reclamebureau van de bierbrouwer nooit zo doen. En het etiket zit ook wat raar op het flesje, dat is als een plat vlak over de illustratie van het bierflesje gelegd. Wat een raar samenraapsel!

Uit welke krant komt die hand?

Eerst maar eens in de krantendatabase van Delpher op zoek wanneer de reclame met de hand die het pico bello-gebaar maakt in de krant stond. Dat blijkt in 1960 te zijn geweest, toen werd er veelvuldig gebruik van gemaakt, soms klein als im (tussen redactionele stukken, met de hand in de hoek), soms paginavullend met de hand op een lijn, zó:

Amstel reclame 1960
Amstel reclame paginavullend (Limburgsch Dagblad), 1960

In alle gevallen werd de combinatie van pils, gold en oud bruin vermeld. De advertenties gingen altijd vergezeld van een illustratie met een melige tekst, waarop een van de figuren het handgebaar maakt. Op 18 augustus 1960 ontstond er in combinatie met een advertentie van Nescafé een overdaad aan handen:

Hand in de reclame
Merkwaardige combinatie van handen in de krant (Limburgsch Dagblad, 18 aug. 1960)

We weten nu dus waar de hand vandaan komt. De rest is ook een DHZ-creatie: het flesje komt vrijwel zeker van een stockillustratie (daar zijn er veel van, Getty Images in Frankrijk heeft illustraties in dezelfde stijl), het zwarte buiketiket (dat overigens klopt met dat van de advertentie in de krant, maar niet met het type flesje) is een specifiek soort gezien de combinatie flesgrootte en statiegeld en komt waarschijnlijk van bieretiketten.nl. Kijk, zo maak je een retroposter!

Amster buiketiket 524
Amstel Bier buiketiket 524
Muurtooi stukadoor spuitbedrijf