Deur 11
Afbeelding

Deurklink dommekracht

Zou het vanwege nummer 11 zijn? Het is wel een passende deur bij de 11e van de 11e. De ophanging is onlangs vernieuwd, te zien aan de fonkelnieuwe scharnieren. Maar voorlopig zitten die aan de verkeerde kant van de deur, zolang de deurkruk nog aan dezelfde kant zit. Het zou een manier kunnen zijn om potentiële inbrekers te slim af te zijn. Die gaan nu aan de verkeerde kant proberen de deur open te krijgen, ware het niet dat de deur voorlopig nog helemaal niet dicht kán. Misschien zijn buurman & buurman aan het klussen geweest.

Sieranker en twee muurankers
Afbeelding

Muuranker speelt vals

Drie muurankers? Nee, twee, want eentje doet alsof. Muurankers verbinden een muur met een achterliggende balk, zodat de muur niet kan uitknikken, zoals dat heet. Je ziet het voor je.

Muurankers worden al een kleine eeuw niet meer gebruikt, dus je hebt een oud pand nodig (soms ook een brug) om ze tegen te komen. Wie zijn huis wat ouder wil laten lijken kan een zogenaamd sieranker kopen, maar dan is het wel zaak deze op een plausibele plek te hangen en niet zomaar ergens op de muur of boven de deur. Wat meteen opvalt is dat de zogeheten veer ontbreekt, dat is de pin in het midden die door de muur gaat. Het anker op de middelste afbeelding is te vinden op de redactielocatie, maar de rechter is pas echt oud: meer dan 400 jaar. Interessant is dat de bakstenen achter de ankers net zo goed een weerslag van de ouderdom vormen.

Zoutuitbloei op bakstenen
Afbeelding

Baksteenafbraak na zoutuitbloeiingen

Het Nederlands kent fantastische woorden, neem nou zoutuitbloeiingen. De meeste mensen zullen dit verschijnsel kennen van nieuwbouwprojecten waarbij de bakstenen een witte waas krijgen. Over het algemeen verdwijnt dit na enige tijd vanzelf.

Een ander verhaal wordt het als het verschijnsel zich pas na vele decennia voordoet bij een deel van de stenen, die daardoor ook aangetast raken. De baksteen verpulvert langzaam en raakt uitgehold. Het is niet zo makkelijk te duiden wat dan de oorzaken zijn. Doorgaans zijn er twee belangrijke spelers in het spel: de inwerking van vocht en de kalkdeeltjes die gebruikt zijn als bindmiddel in de stenen.

Zout in de specie

Soms werd er vroeger met brak water gewerkt voor de specie (mooi voorbeeld hiervan is de Metselaarsgildetoren van de Amsterdamse Waag). De zouten gingen na verloop van tijd (soms eeuwen) inwerken op de steen. In dat geval doet het probleem zich overal voor waar die specie is gebruikt.

Zout in het grondwater

Bij de stenen op bovenstaande foto (die relatief dicht bij de grond zitten) is er een andere factor die wellicht een rol speelt: het grondwater. Het water in de gracht (van oorsprong een haven) stond vroeger in open verbinding met de (Zuider)zee. Er zit nog steeds relatief veel zout in het grondwater. Optrekkend vocht in de muur kan het zout dan uit de bodem omhoog transporteren, waar het via de baksteen uiteindelijk een weg naar buiten vindt. Impregneren van de muur, wat vaak wordt gezien als de oplossing, zou het probleem hier mogelijk juist verergeren. Het kan zijn dat sommige stenen in de toekomst vervangen zullen moeten worden. Gelukkig verloopt het proces niet zo snel. Wel ligt er regelmatig baksteengruis op de tegels en kozijnen.

Uitholling overdwars

Baksteenrot
Enkele flink aangetaste bakstenen

Soms raken bakstenen in een brede strook uitgehold zoals op deze foto, terwijl de andere stenen niets mankeert. Hier lijkt de inwerking van regenwater de boosdoener (deze muur ligt op het westen), maar gezien de selectieve aard van de erosie zal er toch ook iets aan de hand moeten zijn met bepaalde stenen.

Straatnaambordje Tussen hel en vagevuur
Afbeelding

Tussen hel en vagevuur gecement

De straatnaambordjes hier zijn niet bepaald markant te noemen, de straatnamen daarentegen wél, of het nu gaat om Apenspel of Hoerejacht. Het steegje Tussen hel en vagevuur dankt zijn naam aan de twee herbergen die hier vroeger stonden, op de ene hoek De Hel en op de andere Het Vagevuur. Het is de vraag in welke je beter kon belanden. Ze hadden namelijk beide een bedenkelijke reputatie, hoe kan het ook anders.

Maar wat is er aan de hand met de twee straatnaambordjes? Heel uitzonderlijk zijn de letters in kapitalen met de hand geschilderd (zo te zien met een sjabloon). De ondergrond is niet van hout of metaal maar blauw geverfd cement, ongeveer in de kleur van de normaal gebruikte metalen bordjes. Waarom is gekozen voor deze ondergrond is niet direct duidelijk, misschien is dit historisch zo ontstaan. Het verklaart wel de vreemde beschadigingen, die worden veroorzaakt door ladders die af en toe de steeg in worden gedragen, voor reparaties of door glazenwassers. In weerwil van de naam is het steegje vrij koel en vochtig, ideaal voor de groei van mos tussen de tegels. Bij nat weer kan het wegdek er hels glad worden.

Treden in de muur aan de Wierdijk
Afbeelding

Traploos buitengaats

In de muur langs de Wierdijk zit een stalen trap. Althans, aan de stadskant zitten twee treden die zo te zien ook nog wel eens gebruikt worden, misschien door kinderen die even over de rand willen kijken. Aan de bovenkant zijn de stenen meer beschadigd dan elders. Net over de rand zit aan de buitenkant nog één trede, maar daar blijft het dan ook bij, daaronder is de muur kaal. Het zou kunnen dat er vroeger wel treden aan deze kant van de muur hebben gezeten, maar daar lijkt het niet op. Dat roept de vraag op waar deze trap voor bedoeld was, in ieder geval niet om van buitenaf de muur te kunnen beklimmen. Maar in de tijd dat hier nog sprake was van een zee met getijden zullen de treden mogelijk gebruikt zijn om vanuit de stad over de muur aan boord of op een steiger te klimmen.

Buitenzijde van de muur aan de Wierdijk
Buitenzijde van de muur aan de Wierdijk
Je huis als vogelhuis
Afbeelding

Vogelhuisjeshuis

In de omgeving zijn op verschillende plaatsen ingenieus in elkaar stekende vogelhuisjes te vinden op en bij woningen (sommige zelf ook weer voorzien van een vogelhuisje, voor het betere Droste-effect). De meer speciale exemplaren koop je niet in de winkel, maar zijn handgemaakt. Je kunt bijvoorbeeld een exacte kopie van je eigen huis als vogelhuis (laten) maken. Deze staat in een tuin aan het Snouck van Loosenpark en biedt ruimte aan twee vogelwoningen (met ingangen links en rechts).

Vogelhuisjes van theepot tot caravan
Vogelhuisjeswand, van theepot tot caravan

Soms is de hele buitenmuur voorzien van uiteenlopende modellen, waarvan De Balk de caravan nog de aardigste vindt. Het is overigens zeer de vraag of vogels van deze huisjes gebruik zullen maken, de omgeving is nogal stenig (weinig bomen of ander groen) en voorzover bekend willen vogels ook niet op zo’n korte afstand van elkaar wonen.

Spijkerbroek in de muur
Afbeelding

Spijkerbroek muurvulling

Het gaat hier om een ernstige zaak. Er was een uitbraak voorbereid uit het voormalig Rijks Algemeen Betonningsmagazijn aan de Bierkade. De uitsparing in de muur was echter te gering om doorheen te kunnen kruipen – de vluchter heeft nog geprobeerd om door de spijkerbroek uit te trekken door het gat te komen, maar helaas, dit mocht niet baten.

Maar misschien is de werkelijke reden voor dit kledingstuk in de muur minstens zo vreemd: kennelijk heeft iemand dit tochtgat in de muur (van het inmiddels al geruime tijd leegstaande monument) proberen te dichten met oude kledingstukken. Dan kan er altijd een moment komen dat die losraken en een eigen leven gaan leiden.