Noordermarkt, foto Jacob Olie 1896
Afbeelding

Het enige wat je weggooit is de verpakking

Inmiddels verpakt de bakker zijn brood in een zak met alleen het logo, maar lange tijd had de broodzak van boulangerie traditionelle Le Perron in Amsterdam het uiterlijk van een krant. Het gaat natuurlijk om de inhoud, het enige wat je weggooit is de verpakking (King Corn, 1969), maar De Balk vindt het interessant om te zien wat er in de krant staat.

Broodzak Le Perron, editie 2019
Broodzak Le Perron, editie 2019

De prominente foto op de krant was vrij eenvoudig te vinden, ook al omdat er nog net linksboven een straatnaambordje met ‘Westerstraat’ te zien is. Het is een deel van een foto van Jacob Olie, genomen op 30 oktober 1896, op de hoek Westerstraat/Noordermarkt. Deze foto behoort inmiddels tot het publiek domein en was dus vrij te gebruiken. Dat scheelt weer in de kosten! Op die hoek zit nu Winkel 43, bekend van de appeltaart en de lange rij voor de deur op zaterdag (tijdens de Boerenmarkt). Tegenwoordig ziet het er weinig anders uit (zie Street View, Jacob Olie had een wat lager standpunt ingenomen – op zijn foto lijkt de Noorderkerk daardoor wat dichterbij).

Westerstraat-Noordermarkt in Google Street View
Locatie in Street View

De krant bestaat uit steeds dezelfde drie artikelen met als titel ‘De geschiedenis van het brood’, ‘Wie heeft het brood uitgevonden?’ en ‘Geen koningen, veldheren, maar boeren en bakkers’ die over elkaar heen zijn gelegd, zodat ze nergens volledig te lezen zijn. De foto’s zijn ruw over de tekst geplakt. Zelfs de hoofdfoto ligt aan de onderkant over een regel tekst, die hierdoor een soort rafelrandje vormt. Welke barbaar heeft dit bedacht? Je plaatst tekst, maar die is niet te lezen.

Er is rood als steunkleur gebruikt voor een soort lakzegel waarin de tekst ‘naturelle et artisinale de qualité’ staat in kapitalen – dat zal op het brood slaan – vrij vertaald: ‘van natuurlijke en ambachtelijke kwaliteit’. Aan de onderkant van de zak zit nog een aardig balkje met een paar merkjes van de fabrikant van de broodzak, Compy Packaging uit België (‘Wellicht de meest milieuvriendelijke verpakking op de planeet’). Kennelijk kan de krantzak zo op de composthoop. Ongelezen.

Compy balkje
Compy balkje
Friteszak
Afbeelding

Ontwerp ontleed: de friteszak

Op veel terrassen in Nederland wordt frites (of heeft u liever friet?) geserveerd in een bedrukte puntzak, die in een gekrulde rvs-houder wordt geplaatst. Een upgrade van de doorsnee patatervaring. Want waarom zou je je handen branden aan zo’n zak wanneer het ook handsfree in roestvrij staal kan? De zak kent een opdruk van oude kranten en is bewust grijs gedrukt om krantenpapier te imiteren.

De krant is misschien een verwijzing naar fish & chips, die een paar decennia geleden in het Verenigd Koninkrijk nog in oude kranten werden verpakt. In Nederland kennen we doorgaans alleen witte (soms met een extra binnenzak) of rood-wit geblokte puntzakken. Laten we deze zak eens platslaan en wat beter bekijken. Welke kranten zijn gebruikt voor dit ontwerp?

Friteszak gescand
Friteszak gescand

Van het oorspronkelijke artikel uit Le Monde (1995) over onderwijs op afstand heeft men het logo van de krant vervangen door het woord ‘Frites’, gezet in een iets opgerekte versie van het font Catull. Het puntje op de i in dit font is een ruit. Op de zak is een versierde beginkapitaal met de letter ‘L’ losjes over de oorspronkelijke tekst geplakt (die doet er immers niet echt toe, maar waarom zou voor dit artikel zijn gekozen?).

De andere Franse krant die wordt getoond is Le National (1833), een afbeelding uit de collectie van Shutterstock (nr. 41720152). Verder staan er twee Amerikaanse advertentiepagina’s (‘Classifieds’) op, die mogelijk uit de Los Angeles Times of de San Francisco Chronicle komen, gezien de vermelding van ‘Palo Alto’ in de tekst. Een Nederlandse of Belgische krant is niet van de partij. Te ordinair.

Lichtkrant
Afbeelding

Lichtkrant laat zich niet vastleggen

In de winkelstraat heeft een dönerzaak een uithangbord dat bestaat uit een LED-lichtkrant. De tekst is tamelijk ongewoon van een schreefletter voorzien, wat in dit geval de leesbaarheid niet ten goede komt. Punt is namelijk dat de tekst beweegt.

Natuurlijk wil De Balk dit fenomeen vastleggen maar dat lukt niet op een foto: je krijgt maar een deel van de tekst in beeld, omdat op dat moment de andere lampjes net even uit zijn. Voor het oog (de hersens eigenlijk) is dit niet direct waarneembaar, hooguit merk je dat de tekst wat schokkerig beweegt.

De Balk op tafel in Paradiso
Afbeelding

Terug van 40 jaar weggeweest

Het feest der herkenning: na veertig jaar afwezigheid was op 5 december De Balk weer present op de Beurs van Bijzondere Uitgevers in een sfeervol Paradiso. De uitgevers waren in twee groepen gesplitst, zodat de kleine, sorry, bijzondere uitgevers meer afstand van elkaar konden houden. Teveel uitgevers dicht op elkaar is vragen om problemen.

De Balk bracht voor de gelegenheid een herdruk van nummer 6 en nummer 10 mee naar de beurs en nummer 11 lag op tafel, welke editie eenmalig in een oplage van 1 (één) op de beurs te vinden was. Eenvoudig op anderhalve meter te lezen, want op A2-formaat. En in, of beter gezegd óp dat nummer dan weer twee uitgaven uit 1981 en 1982… die 40 jaar geleden ook al te koop waren, toen het nog de Beurs van Kleine Uitgevers was. Overigens op exact dezelfde plek op het eerste balkon. Naar de eerdere edities gemeten was het rustig dit jaar, toch werden er bovenverwachting veel Balken verkocht. De beurs bood de laatste kans om een exemplaar aan te schaffen, alle nummers zijn sinds de beurs uitverkocht en worden niet meer herdrukt.

Recensie: De Balk 8 in De Volkskrant

door Paul Onkenhout

Het onregelmatig verschijnende en ook anderszins nogal verwarrende tijdschrift De Balk wordt mede mogelijk gemaakt door het Pieter Stapelfonds. Dat is een fonds ‘voor de cruciale media’. Een keurig logo verbeeldt twee mensen die elkaar een hand geven.

Op debalk.online is meer informatie te vinden over het Pieter Stapelfonds. Het blijkt te gaan om een ‘fictief steunfonds voor non-fictie’.

Bij De Balk is lang niet alles wat het lijkt. Het blad is bijvoorbeeld ‘desheroriënterend sinds 1976’. Na vijf nummers was het afgelopen, in 1977 al, waarna De Balk een online rentree beleefde en vorig jaar weer op papier verscheen – een heel goede zaak.

Aan het roer staat nog steeds Dr. X. Hij omschrijft zichzelf als ‘begin- en eindredacteur’. Waarom De Balk De Balk heet, is niet duidelijk. Vanwege de onvoorspelbaarheid, de fraaie vormgeving en de ruime aandacht voor typografie en lettertypen doet het blad denken aan Furore, de elegante speeltuin van grafisch ontwerper Piet Schreuders. Ook Furore werd voor het eerst in de jaren zeventig uitgegeven (1975), verschijnt onregelmatig en kan gerust desheroriënterend worden genoemd.

Het is vast geen toeval dat een van de ingezonden brieven in het achtste nummer uit de 45ste jaargang van De Balk van Schreuders is. Hij complimenteert de redactie met nummer 7 en stuurde als dank een foto mee van een koppeling voor een slang met de tekst ‘Zuigleiding Vetafscheider’.

In de rubriek ‘Ontwerp ontleed’ schrijft iemand, X. zelf waarschijnlijk, over de vormgeving van alledaagse dingen. Deze keer is dat onder meer de met oude kranten bedrukte friteszak/patatzak die tegenwoordig overal in Nederland in de horeca wordt gebruikt.

Het oorspronkelijke stuk op de zak is overgenomen uit Le Monde en het logo van de krant werd vervangen door het woord ‘Frites’, ‘gezet in een opgerekte versie van het font Catull’. Voor de friteszak werden ook artikelen uit Le National gebruikt, en advertenties uit waarschijnlijk de Los Angeles Times of de San Francisco Chronicle. Goed dat dit eens is uitgezocht.

Op de achterpagina staat een stuk over de Logavist Super-Trafo, een apparaat om dia’s te bekijken. Hier valt vooral de zin ‘Punt is alleen dat ik geen dia’s heb (ook nooit gehad), dus wat moet je er dan mee’ op, en de naam van de auteur: reeds genoemde Pieter Stapel.

Als De Balk niet al 45 jaar zou bestaan, zou het een grote aanwinst in het segment desheroriënterende bladen kunnen worden genoemd.

Kattenluik opstapplaats
Afbeelding

Kattenluik opstapplaats

Een kattenluikje in een tuinhek dat op straat uitkomt, maar er is sprake van enig niveauverschil. Voor mensen is er daarom een stenen trapje van twee treden aangebracht. Voor een kat zal de hoogte normaal gesproken geen problemen opleveren en ook een kort verblijf met vier poten op een dunne richel niet. Toch is er een comfortabel opstapje geplaatst, dat doet denken aan de houten stiles die je in Engeland op wandelroutes aantreft om over een heg of hek te kunnen klimmen. Wellicht is de kat in kwestie al wat ouder. Het was mogelijk een menselijke aanname dat de kat dit extraatje wel kan gebruiken. Die valt nu immers niet direct een halve meter naar beneden als die door het luikje naar buiten stapt. Er zit een schuif achter het luikje die kan worden dichtgedaan als het beest huisarrest heeft. Een geopend luikje biedt de voorbijganger die bereid is door de knieën te gaan een kijkje in de tuin.

Krantenkattenluik

Door dit luik gaat zowel de krant als de kat. Geen ongeadresseerde katten, wel huis-aan-huis types. Duw de katten goed door het luik, in verband met de krant.

Kranten en katten door één luik
Kranten en katten door één luik

Update 9-02-2021: Het kattenluik is vandaag gesloten.

Kattenluik gesloten
Wegens weersomstandigheden kattenluik gesloten
Fake news: Enkhuizer Courant steekt uit brievenbus vertaalbureau
Afbeelding

Nepkrant brievenbustruc

Het vertaalbureau dat bij deze brievenbus hoort heeft iets leuks bedacht, waardoor het lijkt alsof er een krant uit de bus steekt. Een exemplaar van de Enkhuizer Courant, wel jammer natuurlijk dat die sinds 2018 niet meer bestaat. Ze hebben er een sticker voor gebruikt, De Balk heeft die voor de leesbaarheid even omgedraaid. Want wat staat er zoal in de krant? Voor de kop hebben ze een bestaande editie genomen, de rest hebben ze erbij bedacht. “Google Translate nog steeds geen alternatief”: klopt helemaal natuurlijk. Dan “BREAKING: Vertaler neemt weekend vrij”, dat mag in de krant inderdaad. De broodtekst is echter ollo lycinollo zetterslatijn. Terwijl het vertaalbureau daar natuurlijk iets beters mee had kunnen doen, want die tekst leest toch nooit iemand. Een leuke slechte vertaling van Shakespeare of de bijbel bijvoorbeeld. (En de krant had natuurlijk over de rand van de brievenbus geplakt moeten worden.)