Klok zonder wijzers Noorderkerk Hoorn
Afbeelding

Wijzerloos de klok rond

De klok van de Noorderkerk in Hoorn moet het al enige tijd zonder wijzers stellen en het is niet de verwachting dat die op korte termijn weer terugkeren. De laat-middeleeuwse kerk is namelijk inmiddels een evenementenlocatie geworden en daar speelt tijd een rol, maar niet als het geld kost. Wellicht ontbreekt ook het uurwerk. Zonder wijzers kan de klok in elk geval niet voor of achter lopen. Een foto op Wikipedia uit 2010 toont ze nog.

Op de wijzerplaat zien we de 4 aangeduid met vier streepjes en niet met IV. Dat is bij veel kerkklokken het geval. De Balk kreeg een online artikel doogestuurd met de kop “Mysterie opgelost: dit is waarom het cijfer 4 op kerkklokken verkeerd is geschreven”. Het is maar wat je opgelost noemt, want er worden vier mogelijke verklaringen voor het ‘mysterie’ gegeven, waaronder een paar twijfelachtige.

Het is ook altijd een beetje oppassen geblazen wanneer iets als verkeerd bestempeld wordt. Zo verkeerd kon je het niet doen in het verleden. De oude Romeinen hadden namelijk weinig regels voor de notatie van cijfers, veel daarvan zijn later pas bedacht. De combinatie IV voor 4 werd vermeden en in plaats daarvan werd IIII gebruikt. Volgens sommigen was dit omdat IV de beginletters van de Romeinse oppergod Jupiter (IVPITER) vormen. Zoals meer dingen uit de oudheid is dit gebruik voortgezet (tot enkele eeuwen geleden) op monumenten en klokken.

Bordje aan Oosterkerk Hoorn
Afbeelding

Zijbeukbordje voertuigverbod

Een bordje aan de zijbeuk van de Oosterkerk, te zien in de Oosterkerksteeg in Hoorn. Er lijkt speciaal voor het bordje een afdakje te zijn gemaakt, maar dat is niet het geval, het is een lijst die langs het hele gebouw loopt.

Verboden te berijden met voertuigen op vaste assen tot vervoer van kaas

Je weet het nooit helemaal zeker, maar dit zou een origineel bordje van een eeuw geleden kunnen zijn. Tekstueel kent het een ongewone precisie in het aanduiden welke voertuigen hier niet mochten komen, vooral dat ‘vaste assen’ intrigeert. In de techniek kent men vaste en demontabele assen, de laatste zijn doorgaans voorzien van een as-naafverbinding met een klem of spie, inderdaad, dat ding dat vroeger altijd losraakte bij de trapper van je fiets. Je zou denken dat de doorsnee kaaswagen demontabele assen had. Hoe dan ook is onduidelijk waarom dit als zodanig benoemd moest worden. De reden waarom ze hier niet mochten komen zal te maken hebben gehad met overlast door de harde wielen of de grootte en het gewicht van de voertuigen. Misschien verstoorden ze de kerkdienst.

Hoorn had vroeger een florerende kaasmarkt, die was elke donderdag even verderop op de Roode Steen (wordt nog als folklore in de zomermaanden gehouden), ook wel de Kaasmarkt geheten. Op oude foto’s is te zien met welk soort houten karren de kazen door de boeren naar de Waag werden gebracht. Het zullen deze paard en wagens zijn geweest die niet door de steeg mochten. Bij met maken van de tekst op het bordje wilde men alleen die voertuigen buitensluiten, dus kaasdragers te voet, handkarren of koetsen konden er wel gewoon doorheen. Tegenwoordig is de steeg voetgangersgebied.

Bordje Appelsteeg - geen paard en wagen
Bordje Appelsteeg – geen paard en wagen

In de Appelsteeg hangt een soortgelijk bordje met een veel algemenere tekst, hier ‘mag niet met paard en wagen gereden worden’. Boven de eerste woorden is nog net een randje van dezelfde tekst in een ander, moderner lettertype zichtbaar. Gezien ook de andere sporen lijkt het erop dat deze laag is verwijderd om de oorspronkelijke, eerste laag zichtbaar te maken. Dit versterkt de indruk dat dit originele bordjes zijn.