Postbus GR VI met sleutels in Chorleywood
Afbeelding

De sleutel tot de post

Een zeldzaam verschijnsel dat werd tegengekomen in Chorleywood (Hertfordshire, VK): de postophaler heeft de sleutels in een rode brievenbus laten zitten. De volgende dag opnieuw langs dit punt gekomen en ja, de sleutels zaten er nog gewoon in.

Dit is overigens een zogenaamde GR VI post box, stammend uit de tijd dat George VI koning van Engeland was (1936-1952). Uit de letters op de brievenbussen kun je altijd opmaken uit welke periode ze komen:

  • VR – Queen Victoria (1853-1901)
  • ER VII – Edward VII (1901-1910)
  • GR – George V (1910-1936)
  • ER VIII – Edward VIII (20 januari 1936 – 11 december 1936)
  • GR VI – George VI (1936-1952)
  • ER II – Elizabeth II (1952-heden)

Met deze kennis gewapend wordt het een uitdaging om de oudste te vinden, de bussen met VR uit de tijd van koningin Victoria. De R staat overigens voor het Latijnse Rex (koning) of Regina (koningin). Die oude bussen zijn er nog in voldoende mate. Hier is een voorbeeld uit Suffolk:

VR Post box met (voorheen) postzegelautomaat
VR Post box met (voorheen) postzegelautomaat
Fake news: Enkhuizer Courant steekt uit brievenbus vertaalbureau
Afbeelding

Nepkrant brievenbustruc

Het vertaalbureau dat bij deze brievenbus hoort heeft iets leuks bedacht, waardoor het lijkt alsof er een krant uit de bus steekt. Een exemplaar van de Enkhuizer Courant, wel jammer natuurlijk dat die sinds 2018 niet meer bestaat. Ze hebben er een sticker voor gebruikt, De Balk heeft die voor de leesbaarheid even omgedraaid. Want wat staat er zoal in de krant? Voor de kop hebben ze een bestaande editie genomen, de rest hebben ze erbij bedacht. “Google Translate nog steeds geen alternatief”: klopt helemaal natuurlijk. Dan “BREAKING: Vertaler neemt weekend vrij”, dat mag in de krant inderdaad. De broodtekst is echter ollo lycinollo zetterslatijn. Terwijl het vertaalbureau daar natuurlijk iets beters mee had kunnen doen, want die tekst leest toch nooit iemand. Een leuke slechte vertaling van Shakespeare of de bijbel bijvoorbeeld. (En de krant had natuurlijk over de rand van de brievenbus geplakt moeten worden.)

Posterijen - hangbrievenbus in ZZM
Afbeelding

Hangbrievenbus

Hangbrievenbus model 1929

Deze brievenbus type ‘Holland’ uit 1929 hangt in het buitenmuseum van het Zuiderzeemuseum. Beetje flets geworden, als we een vergelijk maken met de foto (zie links) op de website Iconen van de post. Het ontwerp is van Anton Kurvers (1889-1940), die ook een prachtige bus voor de Gemeentegiro van Amsterdam maakte. Van alle bekende Nederlandse brievenbussen is dit toch het favoriete model van De Balk. Op alle vlakken precies goed, zelfs de iets oversized ‘P’ van Posterijen. Zwaar ook, want van gietijzer. De website Iconen van de post zegt erover:

“De hangbrievenbus Holland van ontwerper Anton Kurvers is een voorbeeld van de stijlopvattingen van de jaren dertig van de twintigste eeuw waarin veel ontwerpers en architecten bouwen volgens de Amsterdamse School. De hangbrievenbus Holland heeft de vorm van twee ineengestoken rechthoekige blokken. In de rechterzijde zit een horizontale brievengleuf, van binnen beschermd door beweegbare tanden en gedekt door een platte kap, die als rand langs de voorzijde doorloopt.”

Aan de muur van een vervallen pand, langs het spoor bij Hoogkarspel, hangt een exemplaar van de ‘Holland’ brievenbus. Deze is in een merkwaardig kleurtje halfbakken overgeschilderd (passend bij de staat van het huis, dat wel), maar daaronder lijkt het exemplaar groen te zijn geweest. Toch een wat treurig eind voor deze bus. Of dit een originele locatie is geweest is niet duidelijk, maar lijkt onwaarschijnlijk.

Hangbrievenbus in Hoogkarspel
Hangbrievenbus, bijna onherkenbaar

En niet ver daarvandaan nóg een verweerd exemplaar, langs de N506 in de buurt van Hem (De Hout). Aangezien de letters Posterijen hier rood zijn zal ook deze bus een keer zijn overgeschilderd, maar wel lang geleden. De bus is in gebruik als brievenbus bij een woonhuis. Dat betekent dat men in bezit is van de sleutel. Misschien heeft de PTT de bussen ooit weggegeven of verkocht.

Hangbrievenbus in de buurt van Hem (de Hout) langs de N506
Hangbrievenbus in de buurt van Hem (de Hout) langs de N506

Dat deze omgeving rijk is aan oude hangbrievenbussen blijkt ook wel uit een exemplaar van de ‘plattelandsbus’ van Nicolaas de Koo (ontwerp 1949, in gebruik vanaf 1952) aangetroffen bij het kerkje op Binnenwijzend (bij Westwoud).

Bus van Nicolaas de Koo

Daar onder (nog net te zien) zit nog een modernere plastic buitenbus van Friso Kramer. Het lijkt erop dat beide bussen gebruikt kunnen worden voor post bestemd voor nummer 54 (de opening van de oude, zwart geschilderde bus is namelijk niet dichtgemaakt).

Voormalige PTT brievenbus
Voormalige PTT brievenbus

Dit model brievenbus van ptt post, de zogeheten enkelvoudige bus uit 1987, lijkt sterk op het huidige model dat in gebruik is in kleinere kernen. De bewoners hebben er weliswaar een grote twee op aangebracht en een sticker tegen reclamedrukwerk, maar enigszins verwarrend blijft het wel.

Brievenbussen (leeuwenkoppen) op Menorca, Spanje
Afbeelding

Ervaring

De Balk heeft behoorlijk wat brievenbussen gefotografeerd in de loop der tijd. Het merendeel daarvan bevond zich in Engeland. Maar deze zijn van een ander kaliber. Gefotografeerd in Ciutadella, Menorca in 2009. Bij deze brievenbussen verdwijnt je hand in de muil van de leeuw, dat is net even een andere ervaring dan zo’n zwart plastic gleufje bij ons (hoewel het ‘gordijntje’ daarin altijd een prettig vertrouwd geluid produceert). Fijn is ook dat binnen- en buitenland volledig gelijkwaardig aan elkaar zijn, wellicht te verklaren door het relatief grote aantal buitenlandse bezoekers dat hier zijn ansichtkaarten verstuurt.

De monumentaliteit van deze brievenbussen werd op geen enkele wijze versterkt door een imposant gebouw of brede straat, ze zitten in een doodgewone muur van een onopvallend gebouw. Het lijkt erop dat ze in een eerder, ouder gebouw hebben gezeten maar bewaard zijn gebleven. Wie kan het over zijn hart krijgen een dergelijke brievenbus af te danken?

Vroeger was het altijd duidelijk waar je post op de bus moest doen of waar je het postkantoor kon vinden (soms een gebouw groter dan de kerk), maar de laatste keer in Barcelona (2017) was het een heel gepuzzel om zowel postzegels als een brievenbus te vinden. Uiteindelijk was zelfs op de luchthaven geen brievenbus te vinden en is de gefrankeerde kaart maar in Nederland op de bus gedaan.

Leuwenkoppenbussen
Leeuwenkoppenbussen postsymbool
Buitenbrievenbus van Friso Kramer
Afbeelding

Buitenbus

De geestelijk vader van de groene buitenbrievenbus, Friso Kramer, is overleden. Eerlijk gezegd is het een lelijk prul, die bus. ‘Functioneel ontwerp’, zo wordt gezegd, maar het is de vraag of postbestellers er ook zo over denken. In de buitengebieden is alleen de kleur wel goed, ware het niet dat het plastic na verloop van tijd verbleekt. Toch gaan ze langer mee dan je op het eerste gezicht zou denken.

Bij de brievenbussen van Kramer gaat de gedachte altijd uit naar het boek ‘Uit talloos veel miljoenen’ van W.F. Hermans, met daarin de onvergetelijke passage over de traditionele diefstal van alle groene brievenbussen op Nieuwjaarsdag. Een paar honderd meter van de plek met de groene brievenbus staat een ander (ietwat scheefgezakt) groen overblijfsel uit vroeger tijden: een in Amsterdamse School-stijl uitgevoerde GEB-verdeelkast. Tegenwoordig van Liander, die het fraaie ontwerp ontsiert met een sticker.

GEB kast: groene schoonheid
GEB kast: groene schoonheid

Update 5 september 2019: Een artikel in NRC getiteld ‘De PTT-brievenbus: een icoon in het Nederlandse landschap’ over foto’s van de buitenbus in heggen door Jan Dirk van der Burg. Hij noemt de bus ‘een meesterwerk, geliefd onder postbodes’. Nou, echt niet. Wel leuke foto’s.

Update 17 oktober 2019: een mooi verbleekt exemplaar van de Kramer buitenbus in dit rommelige rijtje bij een bedrijventerrein.

Buitenbussen op een rij
Buitenbussen op een rij

Brievenbus bereikbaar door gat in hek
Afbeelding

Gat

Hier zit zowel de brievenbus van Basten en Scheuder als de bel achter een hek. Daarom is er een gat in het hek gemaakt waardoor je met je arm toch nog bij de bel of de brievenbus kunt. Dat was kennelijk nog niet voor iedereen even duidelijk, dus brengt een extra bordje met zelfgeplakte letters onder het gat dat nog maar eens onder de aandacht (grappig, de ‘s’ in zowel ‘post’ als ‘frisia’ staat op z’n kop). Je moet trouwens wel een behoorlijk lange arm hebben om vanaf de weg de brievenbus te bereiken.

Brievenbussen met nee-nee stickers in België